Một cuốn sách gia đình giữ từ thời ông bà, tập tài liệu đánh máy bằng máy chữ của cơ quan, giáo trình in roneo đã ố vàng - những tài liệu ấy đang xuống cấp từng năm. Gõ lại thành bản số giúp lưu giữ lâu dài và tra cứu dễ dàng. Nhưng tài liệu xưa có những thách thức riêng mà người gõ cần biết cách xử lý.
Những thách thức thường gặp
| Vấn đề | Cách xử lý |
|---|---|
| Chữ mờ, nhòe mực, giấy rách | Đánh dấu [?] hoặc [không rõ], không đoán |
| Chính tả thời trước | Giữ nguyên hoặc chuẩn hóa theo nguyên tắc thống nhất |
| Bản đánh máy cũ thiếu dấu | Bổ sung dấu theo ngữ cảnh nếu được yêu cầu, ghi chú nguyên tắc |
| Chữ Hán, chữ Pháp xen kẽ | Giữ nguyên, gõ đúng ký tự hoặc đánh dấu để chuyên gia xử lý |
| Chú thích, số trang cũ | Giữ dạng chú thích chân trang, ghi số trang gốc nếu cần trích dẫn |
Giữ hay sửa chính tả xưa?
Giữ nguyên vănPhù hợp lưu trữ, nghiên cứu, gia phả, tài liệu có giá trị lịch sử. Người đọc sau có thể tin cậy rằng bản số giống bản gốc.
Chuẩn hóaPhù hợp bản đọc cho con cháu, tái bản phổ thông. Cần ghi rõ ở đầu tài liệu: đã chuẩn hóa chính tả theo nguyên tắc nào.
✓
Có thể làm cả hai: bản gõ nguyên văn để lưu trữ, sau đó biên tập thành bản đọc. Lưu cả hai tệp, đặt tên rõ ràng.
Chụp tài liệu xưa mà không làm hỏng
- Không ép phẳng gáy sách cũ quá mạnh; chụp từng trang, chấp nhận chút cong ở gáy.
- Ánh sáng tự nhiên tán xạ, tránh đèn flash chiếu thẳng gây lóa trên giấy bóng.
- Đặt thước hoặc tờ giấy màu bên cạnh để giữ tỷ lệ, màu sắc khi cần lưu trữ ảnh.
- Đeo găng tay sạch hoặc rửa tay khô ráo trước khi lật trang giấy giòn.
Xem thêm 7 mẹo chụp tài liệu.
Bản đánh máy bằng máy chữ
Tài liệu đánh máy cũ thường thiếu dấu tiếng Việt (gõ dấu bằng tay hoặc bỏ dấu), dùng ký tự thay thế, gạch đè sửa lỗi. Người gõ cần đọc theo ngữ cảnh, giữ phần gạch đè nếu có giá trị (bản thảo) hoặc bỏ đi theo yêu cầu. Với văn bản đã số hóa bằng phông cũ bị lỗi hiển thị, xem sửa lỗi font TCVN3, VNI.
!
Sách còn trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả: số hóa để dùng cá nhân, gia đình khác với việc in lại hay đăng lên mạng. Hãy tìm hiểu quy định về quyền tác giả trước khi phát hành bản gõ lại.
Sau khi gõ: biên tập và lưu trữ
- Người am hiểu nội dung (con cháu, chuyên gia) đọc lại, xác nhận các chỗ [?].
- Dùng Heading cho chương mục để có mục lục; giữ chú thích chân trang.
- Lưu bản Word, bản PDF và ảnh chụp gốc trên ít nhất hai nơi.
- Nếu muốn in thành sách, xem quy trình chuẩn bị bản thảo.
Có sách cũ, tài liệu xưa cần gõ lại?Chúng tôi giữ nguyên văn, đánh dấu chữ khó đọc để bạn xác nhận. Nhận báo giá ngay
Điểm chính cần nhớ
- Đánh dấu chữ mờ thay vì đoán.
- Chọn giữ nguyên văn hay chuẩn hóa và ghi rõ nguyên tắc.
- Chụp nhẹ tay, ánh sáng tán xạ, không ép gáy sách.
- Lưu cả bản gõ, PDF và ảnh gốc ở nhiều nơi.
Câu hỏi thường gặp
Tùy mục đích. Với lưu trữ, nghiên cứu nên giữ nguyên chính tả gốc; với bản đọc phổ thông có thể chuẩn hóa nhưng cần ghi chú rõ nguyên tắc đã áp dụng.
Đánh dấu rõ ràng như [không rõ] hoặc [?] kèm vị trí, không tự đoán. Người có hiểu biết về nội dung sẽ xác nhận sau.
Có thể có. Tác phẩm còn trong thời hạn bảo hộ cần sự cho phép của chủ sở hữu quyền khi sao chép, phát hành. Số hóa để sử dụng cá nhân, gia đình hay lưu trữ nội bộ khác với việc xuất bản lại.
Cần đánh máy tài liệu ngay?
Đặt hàng trong 3 phút, nhận kết quả chỉ từ 6 giờ. 100% do người thật gõ, bảo mật tuyệt đối.
Đặt hàng ngay
