Chương Vật lý hạt nhân có những ký hiệu “khó gõ” nhất trong chương trình phổ thông: số khối và nguyên tử số đặt ở bên trái ký hiệu nguyên tố, phương trình phân rã có hạt alpha, electron, phản neutrino. Gõ sai vị trí chỉ số không chỉ xấu mà còn sai nghĩa. Bài viết tổng hợp quy ước và cách gõ chuẩn.
Quy ước ký hiệu
| Thành phần | Vị trí | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| A - số khối | Trên, bên trái | Tổng số proton và neutron |
| Z - nguyên tử số | Dưới, bên trái | Số proton (điện tích hạt nhân) |
| X - ký hiệu | Giữa, chữ đứng | Nguyên tố hóa học |
Ví dụ: uranium 235 có A = 235, Z = 92; hạt alpha là hạt nhân heli với A = 4, Z = 2; electron trong phân rã beta trừ có A = 0, Z = −1.
Phương trình phân rã mẫu
- Phân rã alpha: uranium 238 (A = 238, Z = 92) → thori 234 (A = 234, Z = 90) + hạt alpha (A = 4, Z = 2).
- Phân rã beta trừ: carbon 14 (A = 14, Z = 6) → nitơ 14 (A = 14, Z = 7) + electron (A = 0, Z = −1) + phản neutrino.
Gõ trong Word
- Nhấn Alt + = mở khung Equation.
- Chọn Script → Left Subscript-Superscript (chỉ số trên - dưới bên trái).
- Điền A vào ô trên, Z vào ô dưới, ký hiệu nguyên tố vào ô chính; chuyển ký hiệu về chữ đứng.
- Mũi tên phản ứng: gõ \rightarrow rồi phím cách.
Gõ trong LaTeX
\usepackage[version=4]{mhchem}
\ce{^{238}_{92}U -> ^{234}_{90}Th + ^{4}_{2}He}
\ce{^{14}_{6}C -> ^{14}_{7}N + ^{0}_{-1}e + \bar{\nu}_e}Gói mhchem căn số khối và nguyên tử số thẳng hàng về bên phải, tránh lỗi số có hai chữ số và một chữ số bị lệch nhau - lỗi rất hay gặp khi dùng chỉ số thường.
Định luật phóng xạ và chu kỳ bán rã
Số hạt nhân còn lại sau thời gian t: N = N0 · 2−t/T, với T là chu kỳ bán rã. Khi gõ, chú ý số mũ là cả phân số −t/T (phải nằm trọn trong chỉ số trên), N0 có chỉ số dưới viết đứng hoặc nghiêng thống nhất trong toàn bài.
Lỗi thường gặp
Một số hạt thường gặp
| Hạt | A | Z |
|---|---|---|
| Proton (hạt nhân hiđro) | 1 | 1 |
| Neutron | 1 | 0 |
| Hạt alpha (hạt nhân heli) | 4 | 2 |
| Electron (beta trừ) | 0 | −1 |
| Positron (beta cộng) | 0 | +1 |
- A ở trên, Z ở dưới, cả hai bên trái ký hiệu nguyên tố.
- Word: Script → Left Subscript-Superscript; LaTeX: mhchem.
- Soát lỗi bằng bảo toàn số khối và điện tích.
- Số mũ của định luật phóng xạ phải chứa trọn −t/T.
Xem thêm công thức vật lý và đơn vị SI, hoặc dịch vụ đánh máy công thức.
Câu hỏi thường gặp
Đặt hàng trong 3 phút, nhận kết quả chỉ từ 6 giờ. 100% do người thật gõ, bảo mật tuyệt đối.
Đặt hàng ngay
